Hoogfunctionerende stress: als functioneren het probleem is
Hoogfunctionerende stress is de naam voor iets waar geen diagnose bij hoort. Je staat chronisch aan, je lijf draait al maanden of jaren in een hogere versnelling dan nodig, en aan de buitenkant is daar niets van te zien. Je haalt je deadlines, je bent er voor de mensen die op je rekenen, en je zit niet thuis. Juist daarom duurt het lang voordat iemand het opmerkt, jijzelf incluis.
Het is geen officiële term. Je vindt hem niet in een handboek en geen arts zal hem opschrijven. Hij is in omloop geraakt omdat er een groep mensen bestaat voor wie de bestaande woorden niet kloppen. Overspannen ben je niet, want je functioneert. Burn-out is het ook niet, want je bent niet omgevallen. En toch is er iets aan de hand waar je geen naam voor hebt, en dat maakt het lastiger dan het zou moeten zijn.
Waarom je het zelf niet ziet
De meeste mensen merken stress doordat er iets misgaat. Je vergeet dingen, je wordt kortaf, je komt je afspraken niet na. Dat is het signaal, en dan grijp je in.
Alleen werkt dat signaal bij jou niet, want er gaat niets mis. Je bent juist iemand die onder druk beter gaat presteren. Je overziet het sneller, je schakelt makkelijker, je pakt op wat een ander laat liggen. Dat is echt, dat is geen illusie, en het is ook precies waarom je bent waar je bent.
Het probleem is dat een vermogen dat zo goed werkt geen aanleiding geeft om te stoppen. Een lichaam dat aanstaat en daar ook nog resultaat mee boekt, krijgt nooit het bericht dat het klaar is. Dus blijft het aan, en dat gaat opvallend lang goed.
Waar het dan wel gaat schuren is meestal niet op het werk. Het zit in de kleine dingen die niemand ziet. Dat je in de auto staat bij je eigen oprit en nog even blijft zitten voordat je naar binnen gaat. Dat je op zondagavond onrustig wordt zonder dat er iets is. Dat je op vakantie de eerste vier dagen nodig hebt voordat er iets zakt, en dat je tegen die tijd alweer aan het inpakken bent.
Het verschil met een burn-out
Bij een burn-out is er een moment waarop het niet meer gaat. Het lichaam trekt de stekker eruit en dan houdt het op, of je het ermee eens bent of niet.
Hoogfunctionerende stress heeft dat moment niet. Dat is het lastige eraan. Er komt geen dag waarop iets je dwingt om te kijken, en dus is er ook geen natuurlijk aanleiding om er iets aan te doen. Je kunt er jaren in doorlopen.
Dat betekent niet dat het onschuldig is. Het betekent dat je zelf het moment moet kiezen, want er komt er geen vanzelf. En dat is een ander soort beslissing dan een beslissing die je onder druk neemt. Het is er een die je neemt terwijl alles nog werkt, en dat vraagt iets anders van je dan een noodgreep.
Waarom erover nadenken niet helpt
Dit is waar het meestal vastloopt bij mensen die hier goed in zijn. Je bent gewend problemen op te lossen door ze te begrijpen. Je leest erover, je analyseert je eigen patroon, je ziet waar het vandaan komt, en dat klopt dan ook allemaal.
Alleen verandert er niks.
Een lichaam dat geleerd heeft om aan te staan, luistert niet naar een conclusie. Het luistert naar wat het meemaakt. Je kunt jezelf niet naar rust denken en je plant het er ook niet in, want dan wordt rust het volgende punt op de lijst dat af moet.
Een cliënt van me zei het zo: ik was gewend alles met mijn hoofd te benaderen, nadenken, analyseren, begrijpen, en wat ik op die manier niet helder kreeg werd ineens voelbaar.
Dat verschil is het hele punt. Het gaat er niet om dat je iets nieuws leert over jezelf. Je weet waarschijnlijk al vrij precies hoe je in elkaar zit. Het gaat erom dat je lijf een keer iets anders meemaakt dan aanstaan.
Waarom ik met paarden werk
Een paard heeft geen taal en geen agenda. Het weet niet wat je functie is, het is niet onder de indruk van wat je die dag hebt gepresteerd, en het heeft geen mening over hoe je je zou moeten voelen. Het reageert op hoe je erbij staat, en verder nergens op.
Dat is soms ongemakkelijk, want je kunt er niets mee regelen. Je kunt stevig gaan staan en de goede woorden gebruiken, maar als er iets anders onder zit dan prikt zo'n dier daar dwars doorheen. Er is domweg geen ruimte voor presentatie.
En dat is precies waarom het werkt bij mensen die heel goed zijn in presenteren. Wat in tien gesprekken niet zichtbaar wordt, is naast een paard vaak binnen tien minuten voelbaar. Niet omdat er iets zweverigs gebeurt, maar omdat een dier dat de hele dag in zijn lijf leeft, jou daar even mee naartoe neemt.
Wat dit niet is
Dit is geen herstel. Er is niets stuk en er valt niets te repareren.
Je hoeft ook niet minder te kunnen. Het vermogen om door te zetten, om te overzien, om te dragen wat er ligt, dat is geen fout die eruit moet. Dat is waar je goed in bent en dat blijft.
Wat eronder ligt is iets anders, namelijk dat je het altijd doet. Ook als het niet nodig is. Ook als niemand erom vraagt. En dat is geen karakterfout maar iets wat je een keer hebt aangeleerd omdat het toen hielp, en het heeft toen ook gewoon gewerkt.
Het verschil zit hem niet in minder kunnen. Het zit hem in of je nog kunt kiezen.
• • •
Wil je weten hoe dat voelt, dan is een ochtend met de paarden in Rottum de kortste manier om het uit te vinden. Geen theorie, geen voorbereiding, je komt en je merkt het.
Een ochtend met de paarden, 175 euro.
https://www.riannesibma.nl/aanbod
• • •
Veelgestelde vragen
Hoe weet je of je hoogfunctionerende stress hebt?
Niet aan je werk, want daar gaat het juist goed. Het zit in de randen van de dag, dat je in de auto blijft zitten voor je je eigen huis in gaat, of dat je op zondagavond onrustig wordt zonder dat er iets is. Vaak ziet iemand anders het eerder dan jij.
Wat is het verschil tussen hoogfunctionerende stress en een burn-out?
Bij een burn-out is er een moment waarop het niet meer gaat en het lichaam de stekker eruit trekt. Hoogfunctionerende stress kent dat moment niet, je blijft functioneren en je haalt je deadlines. Daardoor komt er ook geen aanleiding om iets te veranderen, en kun je er jaren in doorlopen.
Is hoogfunctionerende stress een officiële diagnose?
Nee. Het staat in geen enkel handboek en geen arts zal het opschrijven. De term is in omloop geraakt omdat de bestaande woorden niet kloppen voor mensen die wel chronisch aanstaan en tegelijk gewoon blijven draaien. Overspannen ben je niet, omgevallen ook niet, en toch is er iets.
• • •
Over de auteur
Rianne Sibma is integratief counselor en werkt als paardencoach met altijd-aan vrouwen, vanuit Rottum in Friesland en bij de Hollandsche Manege in Amsterdam. Ze werkt volgens haar eigen werkwijze Eqrian® en is aangesloten bij NFG, Koepel NAP, V-PCN en het IFS Institute.
Daarnaast is ze moeder, en ondernemer met haar partner. Samen runnen ze met een team van medewerkers Stal Sibma Friesian Horses en Hippisch Centrum Stal Sibma.